برای ثبت نام در پایگاه شرکت ها و یا درج تبلیغات و بهره مندی از مقالات خبرنامه لطفا ابتدا عضو شوید.

واژگان و اصطلاحات تخصصی نفت و گاز

در ادامه اصطلاحات تخصصی مورد استفاده در گزارش تعریف و تبین خواهند شد:

فعالیت های بالادستی: شامل فعالیت های اکتشاف، مطالعه مخازن، تولید (به معنای وسیع کلمه شامل افزایش بازیافت) و حمل و نقل نفت خام و یا گاز به پالایشگاه است.

فعالیت های پایین دستی: فعالیت های پایین دستی از آغاز پالایش نفت خام و گاز طبیعی شروع می شود و مراحل مختلف حمل، توزیع، بازاریابی و فروش آن را در بر می گیرد.

برداشت طبیعی: اصطلاح بازیافت (برداشت) طبیعی و بازیافت اولیه معنای یکسانی دارد و منظور از آن نفتی است که بدون تزریق سیالات (مانند آب و گاز) استخراج می شود. برداشت طبیعی همان جابجائی نفت از منافذ سنگ مخزن به سوی چاه تولیدی است.

ترشوندگی: اصطلاحی است که به پتانسیل شیمیایی موجود بین رابطه سیال با سطوح داخلی تخلخل های سنگ مخزن اطلاق می شوند. تزریق آب در مخازن نفت دوست، نتیجه مثبتی نداشته در حالی که گاز در هر وضعیت، نفت موجود در خلل و فرجها را به نحو مؤثرتری در مقایسه با آب جابجا می کند.

سازند: سازند به مجموعه ای از سنگ های مخزن اطلاق می شود که کم و بیش خصوصیات یکسانی داشته باشند. به گونه ای که بتوان آن مجموعه را یک واحد نامید، که اصطلاحاً به آن لایه نیز می گویند. این سازندها در اعماق زمین قرار دارند. تشخیص این سازندها و به ویژه حد فوقانی سازند(Formation Top) از مسائل اساسی زمین شناسی است. نام این سازندها معمولاً نام محلی است که این سازندها از زیرزمین به سطح زمین می رسد. مثلاً سازند بنگستان به علت توسعه این سازند در بنگستان، چنین نام گذارش شده اند. همینطور سازند آسماری. سازند بنگستان با ضخامت 100 تا 1000 متر که قدمت آن به 70 تا 90 میلیون سال قبل می رسد. این سازند در ناحیه زاگرس توسعه یافته است و در خوزستان بیشتر در زیرزمین قرار دارد. مطالعات مخازن با توجه به لایه های مختلف سازندها انجام می شود.
تزریق آب توان یافته: تزریق آب توان یافته به معنی تزریق آب به همراه مواد شیمیایی مانند بی کربنات سدیم و پلیمرهای محلول در آب و تزریق گاز ازت، تزریق گاز کربنات است.

نفت خام سبک: نفت خام از هیدروکربورها تشکیل شده است که متشکل از عناصر کربن و هیدروژن است. هر چند مقداری سولفور و اکسیژن و نیتروژن و فلزات نیز دارد. هیدروکربورهای کوچکتر و سبک تر از طریق تقطیر ساده که در پالایشگاه ها انجام می شود، قابل جداسازی است. به دسته از نفت های خام اصطلاحاً نفت خام سبک می گويند که در مقابل نفت خام سنگین قرار می گیرد که قاعدتاً گران تر از نفت خام سنگین است. زیرا فرآورده های ارزشمندتری را می توان از آن بدست آورد.

نفت خام ترش: سولفور بیشتری دارد و API آن کمتر است و سهم فرآورده های سنگین تر مانند نفت کوره که در فرآیند پالایش از آن بدست می آید، بیشتر خواهد بود.
کندانسه، نفت تقطیر شده و نفت میعانی: ترکیبی از هیدروژن کربن (هیدروکربن) که در شرایط سنگ مخزن به حالت گاز و در شرایط سطح زمین (دما و فشار متعارف) به حالت مایع در می آید. کندانسه یا میعانات از پنتان، بوتان، پروپان و کمی اتان و متان تشکیل شده است. کندانسه، هیدروکربوری بی بو و بی رنگ مانند آب مقطر است که سبک ترین و گران ترین نفت محسوب می شود.

ذخایر استراتژیک نفت: ذخایر استراتژیک نفت ذخایری است که اجازه استفاده از آن هنگامی صادر شود که عرضه مستمر نفت خام به دلایل سیاسی یا نظامی با اختلال مواجه شده باشد. بدین سبب، در شرایط عادی معمولاً نمی توان از ذخایر استراتژیک برای مدیریت قیمت نفت خام در بازار استفاده کرد. بخش عمده ذخایر استراتژیک نفت آمریکا در غارهای گنبد نمکی نگهداری می شود زیرا که هزینه های احداث مخازن برای ذخیره نفت در مقایسه با استفاده از غارها دو برابر است.

نفت درجا: نفت درجا نشان دهنده حجم نفت موجود در مخازن است، آمار نفت درجا معمولاً به صورت نفت در جای اولیه اعلام می شود، یعنی حجم نفتی که در زمان کشف و قبل از بهره برداری از مخازن گزارش شده است. بدیهی است در خلال زمان شناخت دقیق تری از مخازن بدست می آید، لذا آمار نفت درجا تغییر می کند.

بازیافت نهایی: مجموع بازیافت های اولیه، ثانویه و ثالثیه را اصطلاحاً بازیافت نهایی می نامند. به عبارت دیگر، بخشی از کل نفت درجا در مخزن که در طول عمر مخزن قابل تولید است. بازیافت نهایی نام دارد. میزان بازیافت نهایی با استفاده از روش های مهندسی و آماری (نظریه احتمالات) فقط قابل تخمین است.
روش های بازیافت ثانویه و ثالثیه: فرض کنید ضریب بازیافت اولیه از مخزنی 20 درصد باشد، یعنی در وضعیت کنونی 80 درصد نفت درجا در مخزن محبوس و غیر قابل استحصال باقی خواهد ماند. یکی از مسائل مهمی که مهندسان نفت با آن روبر هستند، چگونگی برداشت از این حجم عظیم نفت باقیمانده در مخازن است. با استفاده از روش های شناخته شده مهندسی باید سعی کرد درصد بیشتری از نفت باقی مانده استحصال شود. بازیافت ثانویه شامل افزایش تعداد حلقه چاه های حفر شده، حفاری های افقی و مایل، تجهیزات روی زمینی برای استخراج بیشتر نفت از مخازن، تزریق آب، تزریق گاز، تزریق آب و گاز و نظایر آن است. روش های بازیافت ثالثه معمولاً با ریسک همراه است، لذا کاربرد این روش ها مستلزم شناخت دقیق از ساختار و خصوصیات مخزن است که از عکس العمل مخزن به روش های بازیافت ثانویه حاصل می شود. به روش های بازیافت ثانویه اصطلاحاً روش های بازیافت نفت بهبودیافته (Improved Oil Recovery – IOR) و به روش های ثالثیه اصطلاحاً بهره افزایی بازیافت نفت(Enhanced Oil Recovery- EOR) اطلاق می شود.

ضریب بازیافت: عبارتست از نسبت بازیافت نهایی به کل نفت در جا به بیان دیگر درصدی از نفت درجای اولیه را که با روش های بازیافت اولیه، ثانویه و ثالثیه می توان استخراج کرد.

گاز غنی: گاز خروجی از میدان نفتی و یا کلاهک های گازی و یا میادین مستقل گازی را اصطلاحاً گازغنی می گویند. گاز غنی بعد از پالایش به گاز سبک تبدیل می شود.

گازهای سبک: این گازها شامل هیدروژن هیدروکربورهای سبک است و حاصل پالایش گاز در پالایشگاه های گازی و یا تأسیسات نم زدایی می باشد.

گاز همراه: آنچه از میادین هیدروکربوری استخراج می شود معمولاً ترکیبی از نفت و گاز می باشد. مسأله مهم، درجه ترکیب گاز و نفت است. اگر میزان نفت به مراتب بیش از گاز باشد، اصطلاحاً گاز همراه را بکار می بریم یعنی گازی که همراه تولید نفت بدست آمده است. اگر میزان گاز بیش از نفت تولیدی باشد، تولید اصلی در واقع گاز است ولی در عمل مقداری نفت به همراه گاز بدست می آید که اصطلاحاً آنرا کندانسه می گویند.

مایعات گاز طبیعی(NGL): مایعات گازطبیعی معمولاً همراه با تولید گاز طبیعی حاصل می شود. یعنی گازهای سبک تر در اثر تغییر فشار و دما به مایع تبدیل می شود. مایعات گازطبیعی بوسیله دستگاه های جداساز (Separator) در میادین یا پالایشگاه های گاز از گاز طبیعی جدا می شود. مایعات گازی شامل اتان، پروپان، بوتان، ایزوبوتان و بنزین طبیعی است.

Hydro Skimming: در این نوع پالایشگاه علاوه بر فرآیند تقطیر اتمسفری، نفتا ریفرمینگ (به جهت افزایش اکتان) و برخی فرآیندهای دیگر برای سولفورزدایی، نیتروژن‌زدایی و فلز ‌زدایی وجود دارد. هر چند در این پالایشگاه‌ها بنزین تولید می‌شود اما بخش قابل توجهی مواد با ارزش بسیار پایین نیز باقی می‌ماند.